*انسانشناسی زیستی چیست؟
انسان شناسی زیستی یا همان انسان شناسی جسمانی گرایشی میان رشتهای است که بر روی موارد زیستی و آناتومیک انسانها و موجودات مربوطه، مانند میمونها، بزرگ میمونها و پروسومین ها که در چرخه تکاملی انسان قرار می گیرند، تمرکز دارد . این رشته در نوع خود به شش زیر گروه کلی شامل: انسانشناسی ژنتیک، نخستی انسانشناسی، دیرینه انسانشناسی، انسانشناسی جنایی، انسانشناسی تفاوتهای امروزی و انسانشناسی زیست- فرهنگی تقسیم می شود.

محققان این رشته از موارد عملی و علمی موجود در علوم مختلف چون ژنتیک، جانور شناسی، زمین شناسی و از همه مهمتر استخوانشناسی و غیره برای جمع آوری اطلاعات و مشاهدات علمی معتبر و همچنین آزمایش فرضیه های علمی، در خصوص روشن سازی موارد تکاملی انسان بهره می برند. از جمله علاقمندی های موجود در این رشته، مطالعه بر روی آثار فرهنگی و زیستی بجا مانده از نیاکان انسانی و غیر انسانی است. از این رو آثار کشف شده توسط باستانشناسان در جای جای جهان، منبع بسیار مناسبی برای مطالعات میان رشتهای مربوط به انسان شناسی زیستی به حساب می آیند.


*انسان شناسان زیستی برای طبقه بندی و تاریخ نگاری موارد انسانی، در دو مقوله کلی فعالیت می کنند:
1- مطالعه بقایای بجا مانده از انسان (چه فرهنگی و چه بیولوژیکی)
2- مطالعه جمعیت های حاضر؛ که این خود، به دو قسمتکلی تقسیم می شود.
- اول جمعیت نانوشته یا اصطلاحا دورافتاده
- جمعیت باز که انواع مختلف جمعیت انسانی و جمعیت های اصلاح نژاد شده
را نیز در خود جای می دهد.

 

*اهداف تاسیس آزمایشگاه انسان شناسی زیستی
ایران، یکی از مهمترین و برجسته ترین کشورهایی است که به واسطه دارا بودن تفاوتهای زیست محیطی، بیولوژیک، فرهنگی، سیاسی و ... امکان تجسس در تاریخ طبیعی و مطالعات انسان شناسانه را مهیا می کند.

*آزمایشگاه انسان شناسی زیستی دانشگاه گیلان در شهریور 1395 در مرکز پژوهشکده گیلان شناسی دانشگاه گیلان و با حمایت معاونت پژوهشی و پشتیبانی مالی سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان، برای اولین بار به صورت رسمی و تخصصی در ایران راه اندازی و افتتاح شد. یکی از اساسی ترین محورهای آزمایشگاه انسان شناسی، تحقیق و تربیت نیروهای متخصصِ ملی و بومی بحساب می آید.


*تیم تخصصی و تحقیقاتی آزمایشگاه بر آنند تا خدمات زیر را ارائه دهند:
-آموزش چگونگی رویارویی با منابع انسانی مختلف- در هنگام کشف یک جمعیت باستانی و جدید- از طریق روشهای صحیح و با استفاده از ابزارها و آزمایشات میان رشته ای.

- ارائه خدمات آموزشی به منظور ارتقا و آموزش متخصص و نیز تجزیه و تحلیل دادهها و منابع زیستی و فرهنگی جمع آوری شده، به صورت قراردادهای بین دانشگاهی یا سازمانی.
-مطالعه کیفی و کمی عوامل فرهنگی جدید و باستانی.
-مطالعات سنجشی ، یا قابلیت اندازه گیری سوماتیک و همچنین تحقیقاتی ریز سطح سنجی یا امکانات سلولی-مولکولی برای بازسازی نمونه های مورد نظر.



*مطالعات منابع باستانی و استخوانی
-استخراج و پاکسازی منابع استخوانی بدست آمده.
- اندازه گیری کیفی و کمی استخوانهای مکشوفه.
- تعیین سن، تشخیص جنسیت، بازسازی استخوانی، الگوههای بیماری و دلایل
مرگافراد از روی استخوانهای باستانی و جدید.


*مطالعه منابع زنده و انسانی
• آزمایشات انسان سنجی برای بدست آوردن و طبقه بندی موارد مختلفپزشکی، صنعتی، رفتاری و روانی.
• مطالعات زیست-فرهنگی.
• زمینهیابی بیماریها و علل اختلالات اجتماعی با استفاده از ابزراهای علوم پایه و علوم پزشکی.
• تنظیم اطلسآناتومی و ساختار جسمانی و ژنتیکی اقوام مختلف.


*ابزار سنگهای بجا مانده از دوران باستان
• گونه شناسی، سنجش و اندازه گیری ابزار سنگها.
• عکاسی، ترسیم و طراحی ابزار سنگها و ارایه آن به صورت دیجیتال یا چاپی.
• مطالعات دیرینه شناسی، مگاسکوپی و میکروسکوپی ابزار سنگها
• استخراج و تجزیه و تحلیل عناصر کمیاب و ایزوتوپهای پایدار و غیر پایدار از ابزارسنگها و منابع بیولوژیکی.
• ارائه کامل داده ها به دو زبان فارسی و انگلیسی.


*پروژههای در حال انجام
در سال 1395 تعداد بیست و دو اسکلت انسانی که توسط هیات باستانشناسیِ
سازمان میراث فرهنگی استان گیلان به مدیریت باستان شناسِ سایت، دکتر ولی
جهانی - در قبرستانی واقع در منطقه لیارسنگبن املش- کشف شده بود، برای
مطالعات بیولوژیک با همکاری - انسان شناس زیستی اعزامی پژوهشکده گیلان
شناسی دانشگاه گیلان، خارج و به آزمایشگاه انسان شناسی پژوهشکده منتقل
گردید. ازجمله موارد مطالعاتی انجام شده و یا در حال انجام، بر روی استخوانهای حاضر می توان به: پاکسازی و بازسازی استخوانها به روش علمی، آزمایشات متریک و نانمتریک استخوانهای انسانی مکشوفه، تشخیص سنِ هنگام مرگ و جنسیت، تشخیص بیماری و دلایل مرگ، زمینه یابی وجود بیماری در منطقه، عوامل موثر در تغذیه اسکلت های کشف شده اشاره نمود.

و در نهایت بررسی های مولکولی با استخراج DNA از این استخوانها اشاره نمود.
پروژه فوق همچنان در حال انجام بوده و سعی بر آن است تا نتایج حاصله از
تحقیقات انجام شده از طریق تارنمای آزمایشگاه انسان شناسی پژوهشکده
گیلان شناسی دانشگاه گیلان اعلام می شود.

دکتر محمدرضا اقدامی خشکبیجاری